Król północy i król południa
Powiedzieli
Tyś, królu! widział, a oto obraz jeden wielki (obraz to był wielki, a blask jego znaczny) […] Tego obrazu głowa była ze złota szczerego, piersi jego i ramiona jego ze srebra, brzuch jego i biodra jego z miedzi; Golenie jego z żelaza, nogi jego częścią z żelaza, a częścią z gliny. Patrzałeś na to, aż odcięty był kamień, który nie bywał w ręku, a uderzył ten obraz w nogi jego żelazne i gliniane, i skruszył je. Tedy się skruszyło społem żelazo, glina, miedź, srebro i złoto, a było to wszystko jako plewy na bojewisku w lecie, i rozniósł to wiatr, tak, że ich na żadnem miejscu nie znaleziono; a kamień on, który uderzył o obraz, stał się górą wielką i napełnił wszystkę ziemię.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Daniel 2:31-35, nowa karta
A królestwo czwarte będzie mocne jako żelazo; bo jako żelazo łamie i kruszy wszystko, jako żelazo, mówię, kruszy wszystko, tak i ono połamie i pokruszy wszystko. A iżeś widział nogi, i palce częścią z gliny garncarskiej a częścią z żelaza, królestwo rozdzielone znaczy, w którem będzie nieco mocy żelaznej, tak jakoś widział żelazo zmięszane z skorupą glinianą; […] A iżeś widział żelazo zmięszane z skorupą glinianą, znaczy, że się spokrewnią z sobą ludzie; a wszakże nie będzie się trzymał jeden drugiego, tak jako żelazo nie może się zmięszać z gliną. Ale za dni tych królów wzbudzi Bóg niebieski królestwo, które na wieki zepsute nie będzie, a królestwo to na inszy naród nie spadnie, ale ono połamie, i koniec uczyni tym wszystkim królestwom, a samo stać będzie na wieki.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Daniel 2:40-44, nowa karta
Nie bierz na siebie ciężaru ponad swoje siły, póki żyjesz, i nie wchodź w spółkę z mocniejszym i bogatszym od siebie. Jakże zgodzą się kocioł i gliniany garnek? Jeśli jedno uderzy o drugie, rozbije się.
przekład AnthIA według King James Version (1611), źródło: Mądrość Syracha 13:2, nowa karta
14. I ujrzałem drzewo, na którym było siedem gałęzi: jedna złota, jedna srebrna, jedna spiżowa, jedna miedziana, [jedna cynowa], jedna stalowa, a jedna była zmieszana z żelazem. 15. Aûharmazd rzekł tak: „O Zaratûst Spîtâmân! oto co mówię zawczasu: jedno drzewo, które ujrzałeś, to świat, który ja, Aûharmazd, stworzyłem; a te siedem gałęzi, które ujrzałeś, to siedem okresów, które nadejdą. […] 22. A ta, która była zmieszana z żelazem, [to panowanie demonów o rozwichrzonych włosach z rodu Gniewu, gdy nadejdzie koniec dziesiątej setnej zimy twojego tysiąclecia], o Zaratûst Spîtâmân!”
przekład AnthIA według E. W. Westa, 1880, źródło: Bahman Jaszt, rozdział 2, wersety 14-22, nowa karta
Lecz po wyjściu kilku lat złączą się; bo córka króla od południa pójdzie za króla północnego, aby uczyniła przymierze; […] Skąd rozdrażniony będąc król z południa wyciągnie, i będzie walczył z nim, to jest, z królem północnym; a uszykuje mnóstwo wielkie, ale ono mnóstwo będzie podane w rękę jego. […] Natenczas obaj królowie w sercu swem myślić będą, jakoby jeden drugiemu szkodzić mógł, a przy jednymże stole kłamstwo mówić będą; ale się im nie nada, gdyż jeszcze koniec na inszy czas odłożony jest.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Daniel 11:6, 11, 27, nowa karta
A przy skończeniu tego czasu będzie się z nim potykał król z południa; ale król północny jako burza nań przyjdzie z wozami i z jezdnymi i z wielą okrętów, a wtargnie w ziemię, i jako powódź przejdzie. […] W tem wieści od wschodu słońca i od północy przestraszą go; przetoż wyciągnie z popędliwością wielką, aby wygubił i zamordował wielu. […] a gdy przyjdzie do końca swego, nie będzie miał nikogo na pomocy.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Daniel 11:40-45, nowa karta
Potemem widział w widzeniach nocnych, a oto bestyja czwarta straszna i sroga i bardzo mocna, mająca zęby żelazne wielkie, która pożerała i kruszyła, a ostatek nogami swemi deptała; a ta była różna od wszystkich bestyj, które były przed nią, i miała dziesięć rogów. Pilniem się przypatrywał rogom, a oto róg pośledni mały wyrastał między niemi, i trzy z tych rogów pierwszych wyłamane są przed nim; a oto w onym rogu były oczy podobne oczom człowieczym, i usta mówiące rzeczy wielkie.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Daniel 7:7-8, nowa karta
[…] I widziałem bestyję występującą z morza, mającą siedm głów i rogów dziesięć; a na rogach jej było dziesięć koron, a na głowach jej imię bluźnierstwa. A ta bestyja, którąm widział, podobna była rysiowi, a nogi jej jako niedźwiedzie, a gęba jej jako gęba lwia; i dał jej smok moc swoję i stolicę swoję, i moc wielką. […] Dano jej też walczyć z świętymi i zwyciężać ich. I dana jej moc nad wszelkiem pokoleniem i językiem, i narodem. I będą się jej kłaniać wszyscy mieszkający na ziemi, których imiona nie są napisane w księgach żywota Baranka zabitego od założenia świata.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Apokalipsa 13:1-8, nowa karta
A dziesięć rogów, któreś widział, jest dziesięć królów, którzy królestwa jeszcze nie wzięli; ale wezmą moc jako królowie, na jednę godzinę z bestyją. Ci jedną radę mają i moc, i zwierzchność swoję bestyi podadzą. Ci z Barankiem walczyć będą, i Baranek ich zwycięży, bo jest Panem panów i królem królów, i którzy są z nim powołani i wybrani, i wierni.
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Apokalipsa 17:12-14, nowa karta
Wszyscy oni będą współczesnymi sobie władcami, panującymi nad ziemią: królowie o duchu prostackim, gwałtownym usposobieniu, zawsze oddani kłamstwu i nieprawości. Będą zadawać śmierć kobietom, dzieciom i krowom; będą zagarniać mienie swych poddanych; ich władza będzie ograniczona, a większość z nich szybko się wzniesie i upadnie; ich życie będzie krótkie, pragnienia nienasycone, a pobożności okażą niewiele.
przekład AnthIA według H. H. Wilsona, 1840, źródło: Wisznupurana, księga IV, rozdział 24, nowa karta
Wysłannik Allaha (ﷺ) rzekł: „Godzina nie nadejdzie, dopóki dwa wielkie stronnictwa nie zetrą się w walce: będzie między nimi wielka rzeź, a oba powoływać się będą na jedną i tę samą sprawę […]”.
przekład AnthIA z arabskiego (według sunnah.com), źródło: Sahih al-Buchari 7121 (pierwszy znak), nowa karta
Mustawrid al-Kuraszi przekazuje: Słyszałem, jak Wysłannik Allaha (ﷺ) mówił: „Godzina nadejdzie, gdy Rumowie (Rzymianie) będą stanowić większość ludzi”. Amr rzekł do niego: „Uważaj, co mówisz!”. Odparł: „Mówię to, co słyszałem od Wysłannika Allaha (ﷺ)”. Amr na to: „Jeśli tak mówisz, to są w nich cztery przymioty: są najcierpliwsi z ludzi w czasie próby, najszybciej podnoszą się po nieszczęściu i najprędzej wracają do natarcia po ucieczce; są dobrzy dla ubogiego, sieroty i słabego; a piąty, piękny i dobry: najmocniej opierają się uciskowi królów”.
przekład AnthIA z arabskiego (według sunnah.com), źródło: Sahih Muslim 2898, nowa karta
[…] Tak mówi panujący Pan: Izali się w on dzień, gdy lud mój Izraelski bezpiecznie mieszkać będzie, nie dowiesz? I przyjdziesz z miejsca swego z stron północnych, ty i narodów wiele z tobą, wszyscy wsiadający na konie, lud wielki i wojsko gwałtowne; I przypadniesz na lud mój Izraelski jako obłok, abyś okrył tę ziemię. W ostatnie dni przywiodę cię do ziemi mojej, aby mię poznały narody, gdy będę poświęcony w tobie, przed oczyma ich, o Gogu!
Biblia Gdańska, 1632, źródło: Ezechiel 38:14-16, nowa karta
Co się dzieje
Daniel widzi świat podzielony między dwóch królów, króla z południa i króla północnego, którzy się sprzymierzają, ścierają i „przy jednymże stole kłamstwo mówić będą”. W latach 1947–1991 świat przeżył tę figurę na nowo: dwa bloki, NATO założone w 1949 roku i Układ Warszawski w 1955, szczyty i groźby, pokój utrzymywany przez „równowagę strachu”.
Posąg Daniela ma nogi „częścią z żelaza, a częścią z gliny”: ludzie się spokrewnią, „a wszakże nie będzie się trzymał jeden drugiego”. To kocioł i gliniany garnek Syracha, związane ze sobą, aż mocniejszy rozbije słabszego. Perska księga, o której nie wiadomo, czy znała Daniela, widzi to samo: drzewo siedmiu metali, którego ostatnia gałąź jest „zmieszana z żelazem”.
Hadis zapowiada dwa wielkie stronnictwa, które zetrą się w walce, w wielkiej rzezi, a oba powoływać się będą na „jedną i tę samą sprawę”. Bestia z Apokalipsy otrzymuje „moc nad wszelkiem pokoleniem i językiem, i narodem”, a dziesięciu królów, którzy „wezmą moc jako królowie, na jednę godzinę z bestyją”, oddaje jej swoją siłę. Wisznupurana opisuje królów, którzy są „współczesnymi sobie władcami” i szybko się wznoszą i upadają. Widzimy w tym dziś świat, który znów dzieli się na bloki.
Jak to odczytywano
Dla historyków Daniel opowiada w symbolach o wojnach Ptolemeuszy z Egiptu (południe) z Seleucydami z Syrii (północ), aż po Antiocha IV, około 165 roku p.n.e.; bestia z Apokalipsy to Rzym i Neron. Ale każdy wiek wpisywał tu swoje imiona. Hieronim widział w żelazie Rzym; reformatorzy w bestii — papiestwo; XIX-wieczny autor adwentystyczny Uriah Smith w królu północy — Turcję osmańską.
W XX wieku Świadkowie Jehowy widzieli w królu północy Cesarstwo Niemieckie, potem nazistowskie Niemcy, potem Związek Radziecki, a od 2018 roku Rosję i jej sojuszników; w królu południa — potęgę angloamerykańską; w szkarłatnej bestii — Ligę Narodów, a potem ONZ. Hal Lindsey widział w dziesięciu palcach posągu przyszłą zjednoczoną Europę. Dla klasycznych komentatorów muzułmańskich dwa wielkie stronnictwa z hadisu to strony bitwy pod Siffin (657); a Abu al-Abbas al-Kurtubi już w XIII wieku odczytywał w Rumach swoją własną mapę świata.
Imiona się zmieniają. Figura powraca: dwóch królów, jeden stół i kłamliwe słowo.
Kocioł i gliniany garnek zawarły przymierze.Nie stały się jednym.
Biblia cytowana jest w przekładzie Biblii Gdańskiej (1632), Koran w przekładzie Jana Murzy Tarak Buczackiego (1858), którego numeracja niekiedy różni się od powszechnie przyjętej (jest to zaznaczone). Mądrości Syracha nie ma w Biblii Gdańskiej: jej przekład jest nasz, podobnie jak przekład hadisów (z arabskiego), Talmudu (według wydania William Davidson — Koren, Steinsaltz — opublikowanego przez Sefarię na licencji CC BY-NC) i pozostałych tekstów (według wolnych od praw przekładów angielskich). Każdy przekład jest podpisany pod cytatem. Fakty przytoczone w odczytaniach zostały sprawdzone u źródła. Dzieło artystyczne i spekulatywne: nie zastępuje ani księdza, ani imama, ani rabina, ani mistrza.