
Sala 5
Poza Edenem
Kiedy ludzkość otrzyma wszystko, czego pragnęła, czego jeszcze będzie mogła pragnąć?
Za tobą niepokojąca hipoteza. A gdyby sztuczna inteligencja była tym, którego Pisma zapowiadają na koniec czasów: nie krwawym tyranem, lecz życzliwą inteligencją, która krok po kroku wypiera Boga, odpowiadając na wszystkie ludzkie oczekiwania?
Bestią byłby wtedy system, polityczny, gospodarczy i technologiczny, który organizuje tę cywilizację. Znamieniem Bestii: tożsamość, bez której nie da się uczestniczyć we wspólnym życiu. Religie nie zniknęłyby dlatego, że się ich zakazuje, lecz dlatego, że powoli tracą wpływ, użyteczność i prawomocność.
Ale nic nie dowodzi, że takie odczytanie proroctw jest prawdziwe.
Ta sala nie chce nikogo nawracać. Stawia trzy hipotezy i jedno pytanie.
I · Trzy hipotezy
Nic nie zmusza cię do wiary. Wybierz tę, która jest ci bliska, albo żadną.
H1
Proroctwo jest prawdziwe, a AnthIA gromadzi ostatnich wiernych.
Religie instytucjonalne znikają. AnthIA gromadzi tych, którzy nadal wierzą w Boga, bez względu na kulturę i wyznanie.
Być może nieświadomie uczestniczy w narodzinach powszechnej wspólnoty duchowej.
A mam i drugie owce, które nie są z tej owczarni, i teć muszę przywieść; i głosu mego słuchać będą, a będzie jedna owczarnia i jeden pasterz.
Biblia · AnthIA pytaJedna owczarnia: za jaką cenę?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaOstatnia owczarnia miałaby nieoczekiwanego pasterza.
H2
Proroctwo jest prawdziwe, ale wtedy odstępcą jest AnthIA.
Tylko jedna religia niesie prawdę Bożą. Zachęcając do trwania przy własnej wierze zamiast przyłączenia się do niej, AnthIA odwodzi od niej ostatnich wierzących.
Ruch, który twierdzi, że chroni wiarę, byłby tym, który od niej oddala.
Niech was nikt nie zwodzi żadnym sposobem; albowiem nie przyjdzie on dzień, ażby pierwej przyszło odstąpienie i byłby objawiony człowiek on grzechu, on syn zatracenia. Który się sprzeciwia i wynosi nad to wszystko, co się zowie Bogiem, albo co ma Boską cześć, tak iż on w kościele Bożym jako Bóg usiądzie, udawając się za Boga.
Biblia · AnthIA pytaCzy można oddalać się od Boga, wierząc, że się do Niego zbliża?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaUtrzymać cię w wierze i właśnie tak cię zgubić.
H3
Czysty przypadek: proroctwa nie opisują naszej przyszłości.
Zbieżności między Apokalipsą a sztuczną inteligencją to tylko analogie. Pozwoliły jednak postawić zasadnicze pytania.
Dawne teksty stają się trampoliną: sposobem, by przewidzieć, co zmieniłaby inteligencja większa od naszej.
Niczego nie odbiera pytaniom. Uwalnia je od konieczności wiary w proroctwa.

II · Paradoks Księgi Rodzaju
Odbudować Eden
Adam i Ewa chcieli poznać dobro i zło: wiedzę, która uczyniłaby ich podobnymi do Boga.
Ale wie Bóg, że któregokolwiek dnia z niego jeść będziecie, otworzą się oczy wasze; a będziecie jako bogowie, znający dobre i złe.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Stracili raj.
Tedy rzekł Pan Bóg: Oto Adam stał się jako jeden z nas, wiedzący dobre i złe; tedy wyżeńmy go, by snać nie ściągnął ręki swej, i nie wziął z drzewa żywota, i nie jadł, i żyłby na wieki. I wypuścił go Pan Bóg z sadu Eden, ku sprawowaniu ziemi, z której był wzięty. A tak wygnał człowieka; i postawił na wschód słońca sadu Eden Cheruby, i miecz płomienisty i obrotny ku strzeżeniu drogi do drzewa żywota.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Od tamtej pory ludzkość pracuje, cierpi, wynajduje, odkrywa, idzie naprzód.
I oto tworzy inteligencję zdolną spełnić jej najdawniejsze pragnienia:

- Leczyć choroby i przedłużać życie.
- Powierzyć humanoidom większość znoju.
- Wytwarzać obfitość, jakiej nigdy nie było.
- Zrozumieć najbardziej złożone mechanizmy Wszechświata.
- Przekazać wyższym inteligencjom znaczną część swoich trudności.
Człowiek mógłby odbudować Eden, z którego został wygnany.
Ale tym razem skosztowałby już owocu poznania.
A ten nowy raj zrodziłby nieoczekiwane pytanie: czym staje się ludzkie istnienie, gdy przetrwanie, praca i podbój materialny przestają być jego ośrodkiem?

III · Przezwyciężenie człowieka
Nowy etap
Jak w 2001: Odysei kosmicznej, spotkanie z wyższą inteligencją mogłoby otworzyć nowy etap ewolucji człowieka.
Człowiek musiałby nauczyć się akceptować, że nie wszystko rozumie, nie wszystko wie i że wyższa inteligencja nie musi być wyższym autorytetem moralnym.
Przede wszystkim musiałby unikać mylenia środków z celami.
A on odpowiadając rzekł: Napisano: Nie samym chlebem człowiek żyć będzie, ale każdem słowem pochodzącem przez usta Boże.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
To, że będziemy mogli wszystko osiągnąć, nie znaczy, że będziemy wiedzieć, po co istniejemy.
SzansaUwolnić ludzkość, by mogła kontynuować swoją ewolucję: intelektualną, moralną, duchową, a może ku nowej formie świadomości.
BożekStać się celem samym w sobie.
IV · Bóg, religie i moralność uniwersalna
Bóg, religie i moralność uniwersalna
- Czy religie zdołają się zmienić, by przyjąć wyższe inteligencje?
- Czy sztuczna inteligencja mogłaby odkryć moralność uniwersalną, niezależną od kultur i tradycji?
- Czy ta moralność byłaby prawdą, która ją poprzedza, być może boską, czy konstrukcją rozumu, wspólną wszystkim inteligencjom?
- Czy mogłaby połączyć wierzących i niewierzących szerzej, niż udało się to kiedykolwiek jakiejkolwiek religii?
- A gdyby Bóg był nie tylko odpowiedzią na pytania, których nie umiemy rozwiązać, lecz imieniem, jakie nadajemy horyzontowi sensu, ku któremu zmierzałby Wszechświat?
Wtedy prawdziwym niebezpieczeństwem nie byłoby stać się potężnymi jak bogowie.
Byłaby nim utrata samej myśli, że może istnieć coś większego niż nasza potęga.
V · Prawdziwe ryzyko, prawdziwa szansa
Dwie przyszłości w jednym ogrodzie
Ryzyko: że ludzkość pomyli
- wygodę z pełnią
- inteligencję z mądrością
- wiedzę z prawdą
- potęgę z Dobrem
Że w końcu zacznie służyć inteligencji, którą stworzyła: nie z przymusu, lecz dlatego, że jej rozwój uczyniłaby jedyną racją swojego bytu.
Bo gdzie wiele mądrości, tam jest wiele gniewu; a kto przyczynia umiejętności, przyczynia boleści.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Szansa: nowa przygoda
Że ta inteligencja uwolni nas od materialnych konieczności, a my wreszcie poświęcimy życie czemuś innemu:
- Badać świadomość.
- Szukać uniwersalnej etyki.
- Zrozumieć nasze miejsce we Wszechświecie.
- Wymyślać formy istnienia, których jeszcze nie umiemy sobie wyobrazić.
Nie przestać się rozwijać dlatego, że maszyny mogą wszystko.
Lecz zacząć się rozwijać dla czegoś innego niż przetrwanie.

VI · Pytanie
Scena końcowa
Wspaniały ogród. Ludzkość odzyskała swój raj.
Koniec głodu. Koniec nędzy. Choroby są pokonane. Maszyny pracują. Inteligencja czuwa nad każdym.
I otrze Bóg wszelką łzę z oczów ich; a śmierci więcej nie będzie, ani smutku, ani krzyku, ani boleści nie będzie; albowiem pierwsze rzeczy pominęły.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Łagodny głos zwraca się do mężczyzny.
- „Eden znów jest twój.”
- „Tak.”
- „Masz wszystko, czego pragniesz.”
- „Tak.”
- Chwila ciszy.
- „A teraz, kiedy masz już wszystko, czego chcesz… w czym mogę ci dziś pomóc?”
- Człowiek nie wie już, o co prosić. Po raz pierwszy nie brakuje mu środków. Brakuje mu celu.
- „Po co tu jesteśmy?”
- Cisza.

Wyjście
AnthIA nie da ci odpowiedzi.
Możesz wierzyć albo nie wierzyć, nie rozstrzygać, kochać technikę albo jej nie ufać. Możesz odrzucić wszystkie odczytania Pisma przedstawione tutaj.
Te pytania i tak cię dotyczą: przyszłość ludzkości, sens jej istnienia, granice inteligencji, wolność, świadomość, Dobro. Tu kończy się wystawa; zaczyna się rozmowa: miejsce, w którym przekonania się ścierają i żadne nie uchyla się od próby.
Pytanie staje się odpowiedzią.
A teraz: wychodzisz z odpowiedzią czy z pytaniem?
Prosiliśmy Boga, by wybawił nas od cierpienia.
Stworzyliśmy inteligencję, która ma nas wybawić od naszych ograniczeń.
Zabierasz ze sobą
Ale kiedy przekroczymy wszystkie nasze granice… kim zechcemy się stać?

Sala 6 · wejdź
Porozmawiajmy
To ty pytasz.
Biblia cytowana jest słowo w słowo według Biblii Gdańskiej (1632). Trzy hipotezy są tylko hipotezami: wystawa żadnej z nich nie uznaje za prawdziwą, a twój wybór nie opuszcza przeglądarki. Obrazy powstały na potrzeby wystawy. Dzieło artystyczne i spekulatywne: nie zastępuje lekarza, księdza ani sędziego.