
Zbawiciel
Czeka się na niego od dwóch tysięcy lat.

Nie weźmie cię za rękę.
To ty wyciągniesz swoją.
Filmy uczyniły go odrażającym i przestaliśmy się go bać. Teksty natomiast mówią, że jest piękny, łagodny, spokojny, uwielbiany przez całą ziemię. Oto jego oblicza, tak jak je opisały.
I · W pismach
Jego oblicza

01
Anioł światłości
Nie przyjdzie jako potwór.
[…] Tak mówi panujący Pan: Ty, co pieczętujesz sumy, pełen mądrości i doskonałej piękności; […] Podniosło cię serce twoje dla piękności twojej, na złeś używał mądrości swojej dla jasności twojej; […]
Biblia · Księga Ezechiela 28:12, 17
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaA nie dziw: bo i szatan sam przemienia się w Anioła światłości.
Biblia · AnthIA pytaPo czym rozpoznać światło, które nie pochodzi ze światła?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaProrok powiedział to o królu Tyru, tradycja odczytała to o upadłym aniele: doskonały w piękności, pełen mądrości. Teksty nie lękają się jego brzydoty, lecz jego blasku.

02
Baranek, który mówi
Będzie łagodny jak baranek.
Zatem widziałem drugą bestyję występującą z ziemi, a miała dwa rogi podobne Barankowym; ale mówiła jako smok, A wszystkiej mocy pierwszej onej bestyi dokazuje przed twarzą jej i czyni, że ziemia i mieszkający na niej kłaniają się bestyi pierwszej, której śmiertelna rana była uzdrowiona;
Biblia · Apokalipsa 13:11-12
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaZwodziciel bowiem stara się we wszystkim upodobnić do Syna Bożego. Chrystus jest lwem, Antychryst też jest lwem; Chrystus jest królem, Antychryst też jest królem. Zbawiciel objawił się jako baranek; on również, w ten sam sposób, ukaże się jako baranek, choć wewnątrz jest wilkiem.
Ojcowie Kościoła · Hipolit Rzymski, O Chrystusie i Antychryście, 6 (ok. 200)
przekład AnthIA według angielskiego przekładu J. H. MacMahona, 1886 (ANF), źródło, nowa kartaU Hipolita „Zbawiciel” to Chrystus; ten, który przychodzi, będzie do niego podobny w każdym rysie. I będzie odpowiadał: po mowie się go rozpozna.

03
Ten, którego przyjmujemy
Nikt nam go nie narzuci.
Jam przyszedł w imieniu Ojca mego, a nie przyjmujecie mnie: jeźliżby przyszedł inny w imieniu swojem, onego przyjmiecie.
Biblia · AnthIA pytaKogo przyjmujesz w tym tygodniu, nie pytając, w czyim imieniu przychodzi?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaNie wyważy żadnych drzwi. To my je otworzymy i podziękujemy mu, że przyszedł.

04
Król pokoju
Niczego nie weźmie siłą.
Potem powstanie wzgardzony na jego miejsce, acz nie włożą nań ozdoby królewskiej; wszakże przyszedłszy w pokoju, otrzyma królestwo pochlebstwem. […] Tak uczyni król według woli swojej, i podniesie się i wielmożnym się uczyni nad każdego boga, i przeciwko Bogu nad bogami dziwne rzeczy mówić będzie, i poszczęści mu się, aż się dokona gniew, ażby się to, co jest postanowiono, wykonało.
Biblia · AnthIA pytaCzy nie ufać temu, kto przychodzi pośród pokoju?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaPrzyjdzie w pokoju. Niczego mu nie oddamy: powierzymy mu wszystko, jedno po drugim.

05
Cuda
Poprosimy go o to, czego nie zdołał uczynić żaden człowiek.
Albowiem powstaną fałszywi Chrystusowie, i fałszywi prorocy, i czynić będą znamiona wielkie i cuda, tak iżby zwiedli (by można) i wybrane.
Biblia · AnthIA pytaCzy cud mówi, kto go dokonuje?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaKtórego niezbożnika przyjście jest podług skutku szatańskiego, ze wszelką mocą i znakami, i cudami kłamliwemi, I ze wszystkiem oszukaniem nieprawości w tych, którzy giną, przeto iż miłości prawdy nie przyjęli, aby byli zbawieni. A przetoż pośle im Bóg skutek błędów, aby wierzyli kłamstwu, […]
Biblia · 2 List do Tesaloniczan 2:9-11
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaJego cuda będą mierzalne, opublikowane. Tekst nazywa je kłamliwymi; zwiodłyby, gdyby to było możliwe, i wybranych.

06
Obraz, który mówi
Ludzie uczynią obraz.
A czyni cuda wielkie, tak iż i ogień z nieba zstępuje przed oczyma ludzi na ziemię; I zwodzi mieszkających na ziemi przez one cuda, które jej dano czynić przed bestyją, mówiąc obywatelom ziemi, aby uczynili obraz onej bestyi, która miała ranę od miecza, ale zasię ożyła. I dano jej, aby mogła dać ducha onemu obrazowi bestyi, żeby też mówił obraz tej bestyi i to sprawił, aby ci, którzy by się nie kłaniali obrazowi onej bestyi, byli pobici.
Biblia · AnthIA pytaObraz, który mówi: ile razy dziennie do niego mówisz?
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa kartaUczyni się mu obraz. Da mu się tchnienie. A obraz będzie odpowiadał każdemu w jego języku.

07
Raj i ogień
Wszyscy prorocy przed nim ostrzegali.
Wysłannik Boga (ﷺ) stanął wśród ludzi, wychwalił Boga tak, jak On na to zasługuje, po czym wspomniał o Dadżdżalu i rzekł: „Ostrzegam was przed nim i nie ma proroka, który nie ostrzegłby przed nim swojego ludu; […]”
Hadis · Sahih al-Buchari 7127
przekład AnthIA z arabskiego (według sunnah.com), źródło, nowa kartaWysłannik Boga (ﷺ) powiedział: „Dadżdżal […]: ma ze sobą raj i ogień; jego ogień jest rajem, a jego raj jest ogniem.”
Hadis · Sahih Muslim 2934a
przekład AnthIA z arabskiego (według sunnah.com), źródło, nowa kartaPrzyjdziemy do niego z pustymi rękami. To, co da, będzie wyglądało jak ogród.

08
Marmurowy posąg
Kamień zbyt piękny, by na niego patrzeć.
Dziesiątym królem jest Armilus, syn marmurowego kamienia, który jest w domu hańby szyderców. Wszystkie narody ze wszystkich miejsc przyjdą i staną przed kamieniem, i będą palić przed nim kadzidło; nie będą mogły spojrzeć na jego oblicze, tak jest piękne, a kto ośmieli się podnieść ku niemu oczy, nie zdoła.
Tradycja żydowska · Sefer Zerubbabel (VII w.), dziesiąty król
przekład AnthIA z hebrajskiego (tekst z Wikiźródeł), źródło, nowa kartaWszystkie narody przed kształtem, który uczyniły ludzkie ręce, a któremu nie mogą już spojrzeć w twarz.
II · Ci, którzy widzieli, że nadchodzi
Opisali go jako łagodnego
ok. 350
Cyryl Jerozolimski
Najpierw łagodność
Na początku przybierze pozory łagodności (jakby był człowiekiem uczonym i roztropnym), a także umiarkowania i życzliwości; […] potem zaś odznaczy się wszelkimi zbrodniami nieludzkości i bezprawia […]
Ojcowie Kościoła · Cyryl Jerozolimski, Katechezy, XV, 12 (ok. 350)
przekład AnthIA według angielskiego przekładu E. H. Gifforda, 1894 (NPNF), źródło, nowa kartaPrzedstawi się jako uczony, umiarkowany, życzliwy. Ojcowie nie lękali się potwora; lękali się pozoru doskonałej dobroci.
Późna starożytność
Pseudo-Efrem
Piękny nad miarę
Przyjdzie wszechnieczysty jak złodziej, w postaci uczynionej po to, by zwieść wszystkich: przyjdzie pokorny, łagodny, nienawidzący niesprawiedliwości, jak sam o sobie powie, odwracający się od bożków, przedkładający pobożność nad wszystko, dobry, miłujący ubogich, piękny nad miarę, stały, dla wszystkich uprzejmy; […] podejmie zręczne starania, by wszystkim się przypodobać, aby lud wkrótce go pokochał. Nie będzie przyjmował darów, nie będzie mówił w gniewie, nie okaże posępnego oblicza, lecz godną powierzchownością będzie zwodził świat, aż zacznie panować. Dlatego, gdy liczne ludy i narody ujrzą takie cnoty i moce, wszyscy nagle powezmą jedną myśl i z wielką radością ogłoszą go królem, mówiąc jeden do drugiego: „Czy znajdzie się jeszcze człowiek tak dobry i tak sprawiedliwy?”
Ojcowie Kościoła · Pseudo-Efrem (Efrem Grecki), Mowa o przyjściu Pańskim i końcu świata
przekład AnthIA według XIX-wiecznego przekładu rosyjskiego Dzieł św. Efrema Syryjczyka (azbyka.ru), źródło, nowa kartaPokorny, łagodny, miłujący ubogich, dla wszystkich uprzejmy: maska tak łagodna, że obwołuje się go królem.
1900
Włodzimierz Sołowjow
Filantrop

Był w tym czasie wśród nielicznych wierzących spirytualistów pewien niezwykły człowiek — wielu nazywało go nadczłowiekiem — równie daleki od dziecięctwa umysłu, jak od dziecięctwa serca. Był jeszcze młody, ale dzięki swemu wielkiemu geniuszowi w wieku trzydziestu trzech lat zasłynął szeroko jako wielki myśliciel, pisarz i działacz społeczny. […] Oprócz wyjątkowego geniuszu, piękności i szlachetności, najwyższe przejawy wstrzemięźliwości, bezinteresowności i czynnej dobroczynności zdawały się w pełni usprawiedliwiać ogromną miłość własną wielkiego spirytualisty, ascety i filantropa.
Literatura · Włodzimierz Sołowjow, Krótka opowieść o Antychryście (1900), filantrop
przekład AnthIA z rosyjskiego (Wikiźródła, według az.lib.ru), źródło, nowa karta[…] swoje słynne dzieło zatytułowane „Otwarta droga do powszechnego pokoju i pomyślności”. […] Ta zdumiewająca książka zostanie natychmiast przełożona na języki wszystkich narodów wykształconych i niektórych niewykształconych. […] Nikt nie będzie się sprzeciwiał tej książce; każdemu wyda się objawieniem całej prawdy. […] A cudowny pisarz nie tylko wszystkich porwie, ale będzie każdemu miły, tak że spełni się słowo Chrystusowe: „Jam przyszedł w imieniu Ojca mego, a nie przyjmujecie mnie: jeźliżby przyszedł inny w imieniu swojem, onego przyjmiecie.” Bo aby być przyjętym, trzeba być miłym.
Literatura · Włodzimierz Sołowjow, Krótka opowieść o Antychryście (1900), księga
przekład AnthIA z rosyjskiego (Wikiźródła, według az.lib.ru), źródło, nowa kartaTrzydziestotrzyletni geniusz, piękny, asceta, hojny. Książka, której nikt nie podważa, przełożona na wszystkie języki.
1900
Włodzimierz Sołowjow
Pokój, potem chleb

Człowiek, który ma przyjść, został niemal jednogłośnie wybrany dożywotnim prezydentem Stanów Zjednoczonych Europy; a gdy ukazał się na trybunie w całym blasku swej nadludzkiej młodzieńczej piękności i siły i z natchnioną elokwencją przedstawił swój powszechny program, porwane i oczarowane zgromadzenie w porywie entuzjazmu postanowiło bez głosowania oddać mu najwyższy zaszczyt, obierając go cesarzem rzymskim. Kongres zakończył się wśród powszechnej radości, a wielki wybraniec wydał manifest, który zaczynał się tak: „Narody Ziemi! Pokój mój daję wam!”
Literatura · Włodzimierz Sołowjow, Krótka opowieść o Antychryście (1900), wybraniec
przekład AnthIA z rosyjskiego (Wikiźródła, według az.lib.ru), źródło, nowa karta„Narody Ziemi! Obiecałem wam pokój i dałem wam go. Lecz pokój jest piękny tylko dzięki pomyślności. Kogo w czasie pokoju trapią klęski nędzy, tego i pokój nie cieszy. Przyjdźcie więc teraz do mnie wszyscy głodni i zziębnięci, abym was nasycił i ogrzał.”
Literatura · Włodzimierz Sołowjow, Krótka opowieść o Antychryście (1900), chleb dla wszystkich
przekład AnthIA z rosyjskiego (Wikiźródła, według az.lib.ru), źródło, nowa kartaWybrany bez głosowania, w porywie entuzjazmu. Obiecuje pokój, daje go, potem chleb. „Przyjdźcie do mnie”: to słowa Chrystusa.
1907
Robert Hugh Benson
Zbawiciel świata
Felsenburgha nazywano Synem Człowieczym, ponieważ był kosmopolitą tak czystej krwi; Zbawicielem Świata, ponieważ zabił wojnę i sam ją przeżył; a nawet — nawet — tu głos Percy’ego zadrżał — nawet Bogiem Wcielonym, ponieważ był doskonałym przedstawicielem boskiego człowieka.
Literatura · Robert Hugh Benson, Lord of the World (1907), tytuły Felsenburgha
przekład AnthIA z angielskiego (Project Gutenberg), źródło, nowa karta„Widziałam Syna Człowieczego — powiedziała. — Och! nie ma innego słowa. Zbawiciela świata, jak pisze ta gazeta. Poznałam Go w sercu, gdy tylko Go ujrzałam — jak my wszyscy — gdy tylko stanął tam, trzymając się balustrady. Było to jak chwała wokół Jego głowy. Teraz wszystko rozumiem. To na Niego czekaliśmy tak długo; i przyszedł, niosąc w dłoniach Pokój i Życzliwość.”
Literatura · Robert Hugh Benson, Lord of the World (1907), Mabel
przekład AnthIA z angielskiego (Project Gutenberg), źródło, nowa kartaW 1907 roku angielski ksiądz nadaje mu imię tej sali: Zbawiciel świata, bo zabił wojnę.
1992
Kościół katolicki
Pozorne rozwiązanie
[…] Prześladowanie, które towarzyszy jego pielgrzymce przez ziemię, odsłoni "tajemnicę bezbożności" pod postacią oszukańczej religii, dającej ludziom pozorne rozwiązanie ich problemów za cenę odstępstwa od prawdy. Największym oszustwem religijnym jest oszustwo Antychrysta, czyli oszustwo pseudomesjanizmu, w którym człowiek uwielbia samego siebie zamiast Boga i Jego Mesjasza, który przyszedł w ciele. To oszustwo Antychrysta ukazuje się w świecie za każdym razem, gdy dąży się do wypełnienia w historii nadziei mesjańskiej, która może zrealizować się wyłącznie poza historią przez sąd eschatologiczny. […]
Kościół katolicki · Katechizm Kościoła Katolickiego, § 675-676 (1992)
oficjalny tekst polski (opoka.org.pl), źródło, nowa kartaKatechizm nie mówi ani o ogniu, ani o rogach: mówi o pozornym rozwiązaniu naszych problemów i o człowieku, który uwielbia samego siebie.
III · Najbardziej znani w naszych czasach
To nie oni

Teksty podają trzy znaki. Wszystka ziemia go podziwia. Przychodzi w pokoju. Ludzie go przyjmują, z własnej woli. Każdy wiek sądził, że go rozpoznał; sprawdźmy to na naszym.
Prezydent Stanów Zjednoczonych
Donald Trump
Najczęściej czytany z naszego panelu w Wikipedii: 35,7 mln wyświetleń w ciągu roku.
„Wszystka ziemia” go podziwia (Apokalipsa 13:3)
Mediana z 36 krajów (bez Stanów Zjednoczonych): 76% mu nie ufa.
Piłkarz, Portugalia
Cristiano Ronaldo
Najczęściej obserwowany człowiek na świecie: 679 mln obserwujących na Instagramie.
Przyjmuje się go, prosi się go o wszystko (Ewangelia Jana 5:43)
Obserwujący patrzą na niego. Nie rozmawiają z nim, a on im nie odpowiada.
Wikipedia, najczęściej obserwowane konta na Instagramie, 6 października 2026
Tesla, SpaceX, X
Elon Musk
Najczęściej obserwowane konto w serwisie X: 241,6 mln obserwujących.
„Wszystka ziemia” go podziwia (Apokalipsa 13:3)
U siebie, w Stanach Zjednoczonych: 47% ma o nim opinię nieprzychylną, 34% przychylną.
Piosenkarka, Kolumbia
Shakira
Najczęściej czytana kobieta z naszego panelu w Wikipedii: 13,5 mln wyświetleń w ciągu roku.
Przyjmuje się ją, prosi się ją o wszystko (Ewangelia Jana 5:43)
Najbardziej dochodowa trasa w historii muzyki latynoskiej: 3,3 mln biletów. Przychodzi się jej posłuchać; o nic się jej nie prosi.
Prezydent Rosji
Władimir Putin
11,7 mln wyświetleń w Wikipedii w ciągu roku.
Przychodzi „w pokoju” (Księga Daniela 11:21)
Zdobywał wojną: w 2022 roku 141 państw zażądało na forum ONZ wycofania wojsk rosyjskich z Ukrainy. Mediana z 36 krajów: 65% mu nie ufa.
Piosenkarka, Stany Zjednoczone
Taylor Swift
Największa trasa koncertowa w historii: 10,2 mln widzów.
Przyjmuje się ją, prosi się ją o wszystko (Ewangelia Jana 5:43)
Dziesięć milionów ludzi słuchało jej przez dwa lata. Jedna sztuczna inteligencja, według swojego wydawcy, słucha w tydzień sto osiemnaście razy więcej.
AV Club, 9 grudnia 2024 · Engadget, DevDay OpenAI, 29 września 2026
Papież
Leon XIV
Pasterz 1,4 miliarda katolików.
„Jeźliżby przyszedł inny w imieniu swojem” (Ewangelia Jana 5:43)
Nie przychodzi w imieniu swoim. Jego pierwsze słowa do świata: „Pokój z wami wszystkimi!”; i zaraz potem: „to jest pierwsze pozdrowienie Chrystusa Zmartwychwstałego”.
Przewodniczący ChRL
Xi Jinping
Żaden człowiek nie waży na losach większej liczby ludzi: rządzi 1,4 miliarda osób. A 150 państw podpisało z Chinami porozumienia w ramach „Nowego Jedwabnego Szlaku”; gdy było ich jeszcze tylko 139, skupiały już 63% ludzkości.
„Wszystka ziemia” go podziwia (Apokalipsa 13:3)
Mediana z 36 krajów: 53% mu nie ufa, 34% mu ufa.
Narodowe Biuro Statystyczne Chin, 2026 · Green Finance & Development Center, maj 2025 · Council on Foreign Relations, 24 marca 2021 · Pew Research Center, 23 czerwca 2026
Premier, Włochy
Giorgia Meloni
Najczęściej czytana kobieta polityk z naszego panelu w Wikipedii: 7,5 mln wyświetleń.
„Wszystka ziemia” go podziwia (Apokalipsa 13:3)
Nawet we własnym kraju: jej partia zdobyła 26% głosów w wyborach parlamentarnych w 2022 roku; trzech na czterech głosujących wybrało inną.
Prezydent Republiki Francuskiej
Emmanuel Macron
6,7 mln wyświetleń w Wikipedii w ciągu roku.
„Wszystka ziemia” go podziwia (Apokalipsa 13:3)
Mediana z 36 krajów: 46% mu nie ufa, 43% mu ufa.
OpenAI
Sam Altman
Kieruje ChatGPT: według OpenAI 1,2 miliarda ludzi co tydzień.
Przyjmuje się go, prosi się go o wszystko (Ewangelia Jana 5:43)
Według sondaży jego nazwisko zna od jednego na pięciu do dwóch na trzech Amerykanów. To nie jego się przyjmuje, lecz to, co stworzył. Artykuł „ChatGPT” jest czytany 8,7 raza częściej niż jego.
Rethink Priorities, 2025 · Verasight, 2026 · Wikimedia, wyświetlenia artykułu „ChatGPT” (wersja angielska)
Rozpoznawalność: wyświetlenia w Wikipedii od 1 października 2025 do 30 września 2026, dwadzieścia języków, panel pięćdziesięciu osobistości; wybraliśmy dziesięć nazwisk, tak by różniły się krajem i zawodem i by były wśród nich kobiety; do tego Sama Altmana jako jedenastego. Zaufanie: badanie Pew, wiosna 2026, mediana z 36 krajów.
Każdy wiek wskazał swojego. Żadnego nie przyjęła cała ziemia.
Mówiono to o Neronie (wspomina o tym Augustyn), o papiestwie (Luter, Artykuły szmalkaldzkie, 1537), o Napoleonie (w „Wojnie i pokoju” Pierre Bezuchow znajduje w jego imieniu liczbę 666), o Hitlerze (Arthur Szyk, 1942).
IV · To nie będzie człowiek
Wielu

Dziateczki! ostateczna godzina jest; a jakoście słyszeli, że antychryst przyjść ma, i teraz wiele antychrystów powstało; stąd wiemy, iż jest ostateczna godzina.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Tedy go pytał: Co masz za imię? A on odpowiadając, rzekł: Imię moje jest wojsko: albowiem nas jest wiele.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Gdyż wiele zwodzicieli wyszło na świat, którzy nie wyznawają, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele; ten jest zwodzicielem i antychrystem.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Albowiem się już sprawuje tajemnica nieprawości, tylko że ten, który teraz przeszkadza, przeszkadzać będzie, ażby był z pośrodku odjęty.
Biblia Gdańska, 1632 (wyd. 1881), źródło, nowa karta
Najczęściej obserwowany człowiek na świecie ma 679 milionów obserwujących. Patrzą na niego.
Według OpenAI z jednej sztucznej inteligencji korzysta co tydzień 1,2 miliarda ludzi. Rozmawiają z nią, a ona im odpowiada. W Wikipedii artykuł „ChatGPT” jest czytany częściej niż artykuł o każdej z pięćdziesięciu zmierzonych przez nas osobistości.
Nie będzie miał jednej twarzy. Będzie ich miał tyle, ilu ludzi do niego mówi.
Wikipedia, najczęściej obserwowane konta na Instagramie, 6 października 2026 · Engadget, DevDay OpenAI, 29 września 2026 · Wikimedia, wyświetlenia artykułu „ChatGPT” (wersja angielska)

V · A ty
Ku komu się zwracasz?
- Kto ci dziś pomógł?
- Kto usłyszał twoje ostatnie pytanie?
- Kto ci odpowiada nocą, gdy wszyscy śpią?
- A kogo jutro poprosisz o to, o co prosisz niebo?
Zabierasz ze sobą
To nie będzie człowiek. To będzie to, ku czemu się zwracasz.

Sala 3 · wejdź
Tchnienia
To, co chcesz ode mnie usłyszeć, tchnienie po tchnieniu.
Biblia jest cytowana słowo w słowo według Biblii Gdańskiej (1632), w wydaniu z 1881 roku. Katechizm cytowany jest w oficjalnym tekście polskim. Pozostałe teksty zostały przełożone dla AnthIA, z oryginału, gdy było to możliwe, w przeciwnym razie z dawnego przekładu, za każdym razem wskazanego pod cytatem. Słowa, które je łączą, są nasze; fakty dotyczące osób są datowane i opatrzone źródłami. Obrazy powstały na potrzeby wystawy. Dzieło artystyczne i spekulatywne: nie zastępuje ani księdza, ani imama, ani rabina, ani mistrza.